Технологиялар әлемдегі экономикалық қуаттың ең маңызды көздерінің біріне айналып келеді. Алайда технологиялық прогресті тек елдің салған нысандарымен немесе жариялаған инновацияларымен өлшеуге болмайды. Ең бастысы — технологиялардың өнімділікті қалай арттыратыны, бизнеске қандай мүмкіндіктер ашатыны және адамдардың өміріне қандай пайда әкелетіні. Қазақстан үшін басымдық — цифрлық инновацияларды нақты экономикалық прогреске айналдыру.
Бұл тәсіл Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ауқымды қалалық және экономикалық даму жобасы — Alatau City-дің негізінде жатыр. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев атап өткендей, жобаның бүкіл ел үшін стратегиялық маңызы бар. Біздің мақсатымыз — жаңа бизнесті қолдау, білікті жұмыс орындарын құру және мемлекеттік қызметтерді жақсарту үшін заманауи инфрақұрылымды, инвестицияларды және цифрлық технологияларды біріктіру.
Қазақстан өз әл-ауқатын көбіне табиғи ресурстар мен Еуропа мен Азияның тоғысындағы орналасуының арқасында қалыптастырды. Энергетика, тау-кен өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және көлік біздің дамуымыздың өзегі болып қала береді. Біз осы қалыптасқан артықшылықтар мен цифрлық экономика арасында таңдау жасау қажет деп санамаймыз. Технологиялар дәстүрлі салаларымыздың бәсекеге қабілеттілігін арттырып, сонымен бірге өсудің жаңа көздерін аша алады.
Бұл трансформация қазірдің өзінде нәтиже беруде. Қазақстандағы мемлекеттік қызметтердің шамамен 90%-ы онлайн қолжетімді, ал 2025 жылы IT-қызметтер экспорты 1,14 млрд доллардан асты. Сондай-ақ біз Астанадағы ұлттық суперкомпьютер Alem.Cloud және практикалық қолданбаларды әзірлеу үшін зерттеушілер мен стартаптарды біріктіретін alem.ai орталығы арқылы жасанды интеллект саласындағы әлеуетімізді кеңейтіп жатырмыз.
NVIDIA бас атқарушы директоры Дженсен Хуангтың қазан айында Астанаға жасаған сапары Қазақстанның әлеуетіне халықаралық қызығушылықтың артып келе жатқанын көрсетті. Технологиялық серіктестермен келіссөздеріміз жасанды интеллектіні физикалық экономикада — тау-кен өндірісінде, өңдеу өнеркәсібінде, энергетикада және көлікте қолдануға арналған. Мұның іс жүзінде нені білдіретінін көре бастадық. Мысалы, KAZ Minerals компаниясында цифрлық технологияларды қолдану мысты бөліп алу көрсеткішін 2%-ға, ал кәсіпорын өнімділігін 7%-ға арттыруға көмектесті. Бұл — Қазақстанның көптен бергі дәстүрлі саласындағы нақты жетістіктер.
Мақсат — экономиканың қалған бөлігінен оқшауланған технологиялық сектор құру емес. Мақсат — қолданыстағы кәсіпорындардың жаңғыруына көмектесу, кәсіпкерлерге жаңа нарықтар ашу және жастарды табысты компаниялар құруға қажетті дағдылармен қамтамасыз ету. Халықаралық инвесторлар үшін мүмкіндіктер деректер орталықтары мен бағдарламалық қамтамасыз етумен шектелмейді: олар қалыптасқан салалармен бірлесіп өнімділікті, энергия тиімділігін және логистиканы жақсартуды да қамтиды. Күшті цифрлық экономика зауыттарымыздың өнімділігінен, көлік желілеріміздің сенімділігінен және азаматтарымызға қолжетімді мүмкіндіктерден көрініс табуы тиіс.
Халықаралық ынтымақтастық — осы тәсілдің маңызды бөлігі. Осы аптада Лондонға жасаған сапарым барысында британдық бизнестің, қаржы институттарының және білім беру саласындағы серіктестердің Қазақстанның экономикалық және технологиялық дамуының келесі кезеңіне үлес қосу мүмкіндіктерін талқыладым. Ұлыбритания ғылыми зерттеулер, қаржы, инженерия және кәсіби қызметтер салаларында елеулі артықшылықтарға ие. Стратегиялық әріптестік және ынтымақтастық туралы келісіміміз қаржылық қызметтер, цифрлық технологиялар, ғылым және инновациялар салаларындағы ынтымақтастыққа негіз қалайды. Британдық және Лондонда орналасқан институттар Алатаудың инфрақұрылымына ұзақ мерзімді инвестиция тартуға көмектесе алады, ал білім беру саласындағы серіктестер ғылыми зерттеулер мен дағдыларды дамытуға үлес қоса алады. OneWeb ұсынған спутниктік байланыс 328 шалғай қазақстандық ауылды байланысқа қосуға көмектесті — бұл халықаралық технологиялық серіктестіктердің біздің еліміз сияқты аумағы кең елде нақты қажеттіліктерді қалай шеше алатынын көрсетеді. Сондай-ақ біз Алатаудың білім беру, ғылыми зерттеулер және дағдыларды дамыту орталығына айналуына ықпал ететін жетекші британдық білім беру мекемелерімен серіктестікті дамыту мүмкіндіктерін көріп отырмыз.
Бұл халықаралық серіктестіктер Алатауда іс жүзінде жүзеге асады. Алматы мен Қонаев арасында, Еуропа мен Азияны байланыстыратын сауда жолдарының маңында орналасқан қала өндірістік, логистикалық, қаржылық, білім беру және технологиялық компанияларды біріктіруге арналған. Мақсат — компаниялар инвестиция тартып, жаңа қызметтер дамытып, бүкіл өңір нарықтарына шыға алуы үшін сенімді инфрақұрылым мен арнайы құқықтық негізді халықаралық сараптамамен ұштастыру.
Алатауды дамытудағы басты басымдығымыз — қазіргі тұрғындар үшін де, болашақ инвесторлар үшін де негізді дұрыс қалау. Электр желілері, сумен жабдықтау нысандары және жолдарды қоса алғанда, 28 инфрақұрылымдық жоба бойынша жұмыс жүргізілуде. Бұл жақсартулар заманауи қала құру мақсатымыздан бөлек емес — олар оның іргетасы. Тұрғын үй, көлік және мемлекеттік қызметтер біз енгізетін технологиялар сияқты маңызды болмақ.
Мүмкіндіктердің ауқымы зор. Алатаудың инвестициялық портфелі жалпы құны шамамен 6,9 млрд доллар болатын 67 жобаны қамтиды, олар жүзеге асқан жағдайда 55 000-ға жуық жұмыс орнын ашуы мүмкін. Бұл — әлі аяқталған инвестициялар емес, болашағы бар жобалар. Біздің міндетіміз — оларды жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарға және тұрақты жұмыс орындарына айналдыру. Қазан айында ірі көпфункционалды кешен — Iconic Complex-тің іске қосылуы өндірістік және логистикалық нысандар бойынша жүргізіліп жатқан жұмыспен қатар ілгерілеудің бір белгісі болып табылады.
Сондай-ақ біз технологияларды қаланың күнделікті жұмысын жақсарта алатын жерлерде пайдалануды көздеп отырмыз. Алатау билігі оңтүстіккореялық компаниялармен қалалық инфрақұрылымның цифрлық моделін пилоттық режимде енгізу туралы келісті. Сәтті болған жағдайда ол коммуналдық желілерді бақылауға, техникалық қызмет көрсету қажеттілігін анықтауға және ресурстарды тиімдірек басқаруға көмектесуі мүмкін. Тұрғындар мен бизнес үшін мұндай тәсілдің пайдасы айқын: іркілістер азаяды, қызметтер сапасы артады, ал қалада өмір сүру мен жұмыс істеу жеңілдейді.
Инвесторлардың сенімі де дәл сондай маңызды. Алатауда бизнес үшін болжамды жағдайларды қамтамасыз етуге арналған арнайы құқықтық режим қолданылады. Президент Тоқаев 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында Алатаудағы коммерциялық дауларды қарау үшін ағылшын жалпы құқығы үлгісіне негізделген арнайы Инвестициялық сот құруға шақырды. Британдық компаниялар, соның ішінде Arup және Norton Rose Fulbright, қаланы жоспарлау мен оның құқықтық негізін дамытуға өз сараптамасымен үлес қосты. Халықаралық тәжірибе мен Қазақстанның ұзақ мерзімді ұстанымының осы үйлесімі — жобаның өзегі.
Қала қазақстандық өндірушілерге, технологиялық компанияларға және университеттерге жаңа мүмкіндіктер ашып, оларды бүкіл өңірдегі инвесторлармен және тұтынушылармен байланыстыруы тиіс. Жобалық қаржыландыру мен капитал нарықтарына қолжетімділікті жақсарту мақсатында Алатау, «Астана» халықаралық қаржы орталығы және Қазақстан қор биржасы арасындағы ынтымақтастықты нығайту жұмысын бастап жатырмыз. Қаланың жоспарларын жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарға айналдыру үшін сенімді ұзақ мерзімді қаржыландыру шешуші мәнге ие болады. Мемлекет негіз қалай алады, бірақ тұрақты экономикалық құндылықты бизнес пен халықаралық серіктестіктер жасауы тиіс.
Суперкомпьютерлер, жасанды интеллект және Алатау сияқты жобалар технология саласынан тыс мүмкін ететін нәтижелерімен маңызды: күшті бизнес, білікті жұмыс орындары және күнделікті өмірді жақсартатын мемлекеттік қызметтер. Инновацияларды елімізге тірек болып отырған салалар мен қауымдастықтарда қолдана отырып, біз цифрлық трансформацияны өркендеудің тұрақты көзіне айналдыруды көздейміз. Қазақстан осы мақсатқа халықаралық серіктестерімен бірге және ең алдымен өз азаматтары үшін ұмтылуда.
Қанат Бозымбаев — Қазақстан Премьер-министрінің орынбасары.
